De drie guna’s

Opmerking: dit is een herziene versie van een gelijknamig artikel dat reeds eerder verscheen op mijn oude yoga blog.

Volgens de yogafilosofie is alles in de natuur aan de werking van de drie guna’s1 onderhevig. Het concept van de guna’s geeft inzicht in hoe dingen zich manifesteren en ontwikkelen. Dat geldt ook voor je eigen lichaam en geest, want daar werken de guna’s ook op in. In dit artikel lees je wat de guna’s zijn en welke rol ze spelen.

De drie guna’s zijn:

  • tamas (materie, zwaarte);
  • rajas (energie, beweging);
  • sattva (bewustzijn, helderheid).

In alle dingen zijn alle drie de guna’s vertegenwoordigd, maar niet alle drie in even sterke mate. Er is altijd één guna die overheerst terwijl de andere twee op de achtergrond aanwezig zijn en daarbij wisselen zij elkaar af. De dynamiek van de guna’s wordt heel mooi weergegeven in onderstaand diagram2.

De guna’s als dynamische drie-eenheid.

Mensen

Die dynamiek zie je ook bij ons mensen terug. Van moment tot moment doet één van de drie guna’s zich het sterkst gelden. Een voorbeeld maakt dit duidelijk: na hard werken in de tuin (rajas), heb je behoefte aan rust (tamas). Voldoening over de gedane arbeid geeft sattva3. Afgezien van het feit dat de guna’s afwisselend de boventoon voeren, zie je bij mensen ook dat er in het karakter vaak een guna overheerst. Zo zijn sommige mensen geneigd tot passiviteit (tamas), terwijl anderen voortdurend in de weer zijn (rajas), en weer anderen zijn overwegend kalm en gelijkmoedig (sattva).

Voeding

De yogi’s zijn van mening dat voeding een grote invloed heeft op welke guna het sterkst werkzaam is in ons. Zo maken bewerkt, oud, en te lang doorgekookt voedsel en (sterke) alcoholische drank het lichaam zwaar en loom en het denken traag. Deze voedingsmiddelen zijn dus tamas. Rajas-voeding, zoals rood vlees, koffie en sterk gekruid eten, brengen lichaam en geest in een staat van rusteloze opwinding. Tot slot worden verse groenten, zuivel, peulvruchen, zaden en noten als sattva-voeding gezien. Deze voedingsmiddelen maken het lichaam licht en vitaal en de geest rustig en helder4.

Sommigen vinden dat een yogi zoveel mogelijk de sattva-guna de boventoon moet laten voeren5. Zij beweren daarom dat hij/zij zich moet beperken tot sattva-voeding6.

Persoonlijk heb ik daar mijn bedenkingen bij. Ik vind niet dat je waarde-oordelen moet plakken op de guna’s. Sattva is niet beter dan de andere twee, je hebt ze alle drie nodig om je goed te voelen en naar behoren te functioneren. Wel denk ik dat je je bewust moet zijn van hoe dingen op je inwerken – zeker wat voeding betreft. Als je je bijvoorbeeld vaak lusteloos voelt en je hebt moeite ergens aan te beginnen, dan zou tamas teveel kunnen overheersen. In dat geval is het een goed idee eens na te gaan wat je allemaal eet en drinkt.

Westerse wetenschap

Het is interessant dat wetenschappers stellen dat het universum een drie-eenheid is van materie, energie en informatie7. Dit sluit goed aan op het idee van de drie guna’s: materie correspondeert met tamas, energie met rajas en informatie met sattva.

Zover ik weet zijn de wetenschappers onafhankelijk van de yoga filosofie op deze drie-eenheid gekomen.

_________________________________________

Voetnoten


1 Over de uitspraak van het woord guna: je spreekt de ‘g’ uit als in het Engelse woord ‘girl’. De ‘u’ wordt uitgesproken als ‘oe’ in het Nederlandse woord ‘koe’.


2 Dit diagram doet denken aan het bekende yinyang symbool, alleen zijn er nu drie komma-vormen in plaats van twee. Je kunt het soms zien in vensters van middeleeuwse kerken en kloosters (het symboliseert dan de Heilige Drie-eenheid van Vader, Zoon en Heilige Geest). Ik heb het ook gezien als houtsnijwerk in een voordeur aan het Haagse Westeinde (vlak bij de Torenstraat). Het komt ook terug in Oost-Aziatische culturen. Zover ik weet is het diagram nog niet eerder geassocieerd met de drie guna’s.


3 Dit voorbeeld is ontleend aan het boek ‘Yoga doen, chakra’s ervaren’ van Mieke de Bock en Miriam Wapenaar (ISBN 9789045311647).


4 In de ayurveda (een Indiase gezondheidsleer) wordt veel aandacht besteed aan de relatie tussen de drie guna’s en voeding. Over dit onderwerp zijn in de loop der jaren vele publicaties verschenen.


5 Het is inderdaad zo dat yogabeoefening gericht is op een kalme gemoedstoestand. En dat is precies wat de sattva-guna teweegbrengt. Maar een yogi zich beter niet hechten aan welke gemoedstoestand dan ook – zelfs niet aan een kalm gemoed. Uiteindelijk dient de yogi alle drie de guna’s te overstijgen (sattva inbegrepen). Zie Bhagavad Gita hoofdstuk 14, vers 20-25.


6 Misschien denk jij er ook zo over. Maar ga niet meteen allerlei voedingsmiddelen uit je dieet schrappen. Als je overweegt een bepaald dieet te gaan volgen, doe je er verstandig aan jezelf ervan te vergewissen dat je alle voedingstoffen binnenkrijgt die je lichaam nodig heeft.


7 Zie: http://nl.wikipedia.org/wiki/Alles

Print Friendly, PDF & Email
Share